De vakbonden FNV, CNV en VCP beginnen vandaag met een actieweek vol manifestaties en stakingen om hun eisen kracht bij te zetten. Woensdagochtend ligt het openbaar vervoer daardoor grotendeels stil, van treinen tot bussen, trams en metro’s. Waar draait deze massale ov-staking om, en hoe kom je die ochtend tóch op je bestemming? Acht vragen.

1. Waarom staken de FNV en CNV komende woensdag ook alweer?

Reizigers op grote stations kregen de afgelopen dagen al flyers uitgedeeld. ‘Ov staakt 24 juni tot 08.00 uur omdat dit kabinet kiest het sociale vangnet te slopen’, staat er met chocoladeletters op. Het kabinet wil bijna 7 miljard euro bezuinigen op de sociale zekerheid. Zo moet de maximale WW-duur van twee naar een jaar worden teruggebracht en moeten de kosten voor zieke en gehandicapte werknemers (WIA) omlaag.

Als gebaar schrapte het kabinet de versnelde verhoging van de AOW-leeftijd, maar voor de vakbonden is dat onvoldoende. „Wij gaan niet praten, de bezuinigingen moeten gewoon van tafel”, stelt FNV-voorzitter Hans Spekman. De ov-staking moet die eis kracht bij zetten.

2. Hoelang duurt de staking exact?

Op het spoor wordt gestaakt van 04.00 tot 08.00 uur. In het stads- en streekvervoer begint de actie bij de start van de dienstregeling. Voor reizigers betekent dat een compleet ontregelde ochtendspits. Ook na 08.00 uur rijdt niet alles direct volgens schema, omdat treinen en bussen dan nog in de remise staan en moeten worden opgestart.

Bus- en regionale treinvervoerder Arriva zegt dat de meeste treinen en bussen vanaf 08.30 uur weer rijden. De NS, die een complexere dienstregeling heeft, rekent op een later tijdstip. „Voordat alles weer stipt rijdt, zijn we zo een uur tot anderhalf uur verder”, zegt woordvoerder Nicky Werumeus Buning.

3. Rijdt er echt helemaal niets?

Op het spoor is er een onzekere factor. De grote spoorbond VVMC doet niet mee. „Wij zitten namelijk in Den Haag niet aan tafel met het kabinet”, zegt Wim Eilert. „Als onze leden willen staken, faciliteren we dat. Ik kan echter totaal niet inschatten hoeveel dat er zijn.”

De NS vindt dat te onzeker en heeft vrijdag besloten de gehele dienstregeling tot 08.00 uur te schrappen. Er geldt één uitzondering: de Airport Sprinter tussen Schiphol en Amsterdam rijdt wél. Luchtreizigers kunnen dus hun vlucht halen.

Arriva zegt ‘te rijden wat we kunnen rijden’. Hoeveel bussen en treinen dat zijn, kan woordvoerder Nikkie Smit niet zeggen. „De ervaring leert dat de stakingsbereidheid per regio sterk verschilt. Wij mogen onze werknemers alleen niet vragen of zij meedoen.”

4. Waarom ‘pakt’ de FNV het openbaar vervoer weer?

Een ov-staking is voor de bonden dé manier om landelijk impact te maken. Tot wel 80 tot 90 procent van de werknemers in de sector is vakbondslid, wat het organiseren van zo’n actie relatief makkelijk maakt. Daarnaast tref je via de ruim miljoen dagelijkse trein- en busreizigers direct heel Nederland. Een deel van de forensen moet immers uitwijken naar de auto, wat de kans op flinke files op de snelwegen flink vergroot.

5. Hoe zeer balen NS, Arriva en andere vervoerders van de staking?

Vervoerder Arriva is er wel klaar mee. „Het is niet oké dat het openbaar vervoer weer misbruikt wordt”, zegt Smit. Ze verwijst naar een vergelijkbare actie in 2024, toen de bonden staakten voor een betere zwaarwerkregeling. „Dat moet echt stoppen en dat hebben we de bonden ook duidelijk gemaakt.”

Bij de NS heersen gemengde gevoelens. „Het is frustrerend, ik baal erg voor onze reizigers”, zei NS-topman Wouter Koolmees in de WNL-ochtendshow Goedemorgen Nederland. Toch toont de oud-politicus ook begrip. „Ik ben zelf minister geweest en weet hoe de polder werkt. Af en toe moet er een statement gemaakt worden om de eisen kracht bij te zetten.”

Volgens een insider valt het chagrijn bij de NS mee. Woensdag is een relatief rustige dag en de actie duurt kort. „Het leed is daarmee beperkt.” Bovendien is de staking niet gericht tegen de NS-directie zelf.

6. Hoe reageert de FNV op de kritiek?

FNV ontkent dat het openbaar vervoer er opnieuw alleen wordt uitgepikt. Volgens de bond is de ov-staking onderdeel van een bredere actieweek, waarin ook schoonmakers en metaalwerkers het werk neerleggen. De week begint maandag op Schiphol Plaza, waar grondwerkers van FNV Luchtvaart een manifestatie houden. Er is een glazen huis neergezet waarin onder meer een politiek café wordt gehouden.

FNV zegt rekening te houden met reizigers. Daarom is donderdag besloten de spoorstaking pas om 04.00 uur te laten beginnen en niet al om middernacht. Volgens bestuurder Henri Janssen is dat ‘omdat de actie is gericht tegen het kabinet en niet tegen NS en omdat wij de overlast voor de reizigers nog wel enigszins willen beperken’.

7. Wat moet ik woensdag doen als reiziger?

Thuiswerken is het devies voor wie dat kan, zeker ’s ochtends. Arriva waarschuwt reizigers niet te vertrouwen op eventueel rijdende ritten. „Wie woensdagochtend vroeg een belangrijke afspraak, een sollicitatie of een college heeft, kan beter een alternatief zoeken”, zegt Smit.

Voor NS-reizigers lijkt het verstandig om pas vanaf ongeveer 09.30, 10.00 uur op pad te gaan. „Maar ook dan moeten reizigers rekening houden met vertraging of een extra overstap”, besluit Werumeus Buning van de NS.

8. Word ik als reiziger goed geïnformeerd?

Dat is wel de bedoeling. Vorige week zijn vervoerders – van Arriva tot QBuzz, RET en NS – formeel op de hoogte gesteld van de aanstaande staking door de bonden. De NS past de reisplanner aan en informeert reizigers via de gebruikelijke kanalen. Dat doen Arriva en de andere vervoerders ook.