Terwijl Oekraïne wanhopig om financiële steun vraagt om de oorlogsinspanningen en de instortende economie overeind te houden, hebben Hongarije en Slowakije de jongste EU‑miljardenlening aan Kiev geblokkeerd. Het gaat om een voorgestelde Europese lening van naar schatting 90 miljard euro, bedoeld om de komende jaren zowel militaire als civiele uitgaven in Oekraïne te financieren. De blokkade zorgt voor grote woede in Brussel en in verschillende Europese hoofdsteden. In de publieke opinie klinkt harde taal: “corrupte politici die handelen uit eigenbelang”, zo luidt de scherpe kritiek op de regeringsleiders Viktor Orbán en Robert Fico.

De geblokkeerde lening: levenslijn voor Kiev

De voorgestelde EU‑lening maakt deel uit van een breder pakket aan steun dat de Europese Commissie de komende jaren aan Oekraïne wil bieden. Via de EU‑begroting zou de Unie op de kapitaalmarkt tientallen miljarden lenen, om dat vervolgens als goedkope, langlopende financiering door te sluizen naar de Oekraïense staat.​

Dat geld is cruciaal voor Kiev: het land kampt met enorme begrotingstekorten, een ingestorte productiecapaciteit en gigantische kosten voor defensie, infrastructuur en sociale voorzieningen. Zonder nieuwe leningen en giften dreigt Oekraïne salarisbetalingen, pensioenen en basisdiensten niet meer te kunnen garanderen. Juist daarom is de woede groot nu Hongarije en Slowakije de voortgang van het pakket blokkeren.

​

Hongarije: olie, Oekraïne en geopolitieke spelletjes

Hongarije onder premier Viktor Orbán speelt al langer een dwarsliggende rol in het EU‑beleid richting Oekraïne. Dit keer koppelt Boedapest zijn veto expliciet aan de aanvoer van Russische olie via de Druzhba‑pijpleiding.

Sinds eind januari zijn de leveringen van Russische ruwe olie naar Hongarije en Slowakije onderbroken. Officieel komt dat doordat delen van de pijpleiding op Oekraïens grondgebied zijn beschadigd bij Russische droneaanvallen. Volgens Hongarije herstelt Oekraïne de doorgifte echter te traag, waardoor Hongaarse raffinaderijen in de problemen zouden komen.​

De Hongaarse minister van Buitenlandse Zaken Péter Szijjártó beschuldigt Kiev er openlijk van de oliedoorvoer als drukmiddel te gebruiken. Hij waarschuwde dat Hongarije niet zal instemmen met een nieuwe EU‑lening aan Oekraïne zolang de olievoorziening niet volledig is hersteld. Daarmee gijzelt Boedapest de Oekraïne‑steun in ruil voor gegarandeerde toegang tot goedkope Russische energie.​

Tegelijkertijd hamert Hongarije al jaren op de “corruptie” in Oekraïne. Orbáns regering verwijt Brussel dat het zonder voldoende controle “tientallen miljarden richting een diep corrupt land” stuurt. Die retoriek vindt weerklank bij eurosceptische en pro‑Russische kringen, maar stuit op harde kritiek bij pro‑Oekraïne‑partijen, die erop wijzen dat juist Hongarije zelf door de EU is aangesproken op rechtsstaat‑ en corruptieproblemen.

Slowakije schaart zich achter Hongarije

Slowakije, onder leiding van premier Robert Fico, kiest in dit dossier de kant van Hongarije. Ook Bratislava kampt met de onderbreking van de Russische olie via dezelfde Druzhba‑leiding en klaagt over economische schade.​

Fico heeft in de afgelopen maanden een duidelijk meer kritische lijn ten opzichte van Oekraïne gekozen. Zijn regering heeft eerder al aangegeven minder wapens te willen leveren en pleit voor een “realistische” benadering van het conflict met Rusland. In het debat over de EU‑lening bestempelen Slowaakse regeringsvertegenwoordigers het pakket als “buiten proportie” en te riskant voor de eigen belastingbetalers. Door zich politiek naast Orbán op te stellen, vergroot Slowakije de druk op de andere lidstaten.

​

“Corrupte politici die handelen uit eigenbelang”

De reactie in de rest van Europa is fel. In Nederlandse en Belgische media, maar ook op sociale netwerken, worden Orbán en Fico hard aangepakt. Een breed gedeeld bericht draagt de kop: “Hongarije en Slowakije blokkeren miljardenlening aan Oekraïne: ‘Corrupte politici die handelen uit eigenbelang’”.

Critici verwijten de twee regeringen dat zij de overlevingskans van Oekraïne en de veiligheid van Europa ondergeschikt maken aan hun eigen korte‑termijnbelangen: goedkope energie, binnenlandse electorale winst en politieke invloed in Brussel. Door een afslagenpakket te blokkeren, zouden ze feitelijk in de kaart spelen van Vladimir Poetin, die al jaren inzet op verdeeldheid binnen de EU.​

Voormalige Europarlementariërs, diplomaten en Oekraïne‑experts spreken van “morele chantage”: Hongarije en Slowakije gebruiken hun vetorecht om een oorlogsslachtoffer onder druk te zetten, in plaats van solidair op te treden. Voorstanders van de lening wijzen erop dat Oekraïne zonder EU‑steun simpelweg niet financieel overeind kan blijven, met alle gevolgen van dien voor de stabiliteit aan de oostgrens van de Unie.

EU in de wurggreep van het vetorecht

De kwestie legt opnieuw een oud probleem bloot: in belangrijke beleidsdossiers, zoals buitenlands en financieel beleid, vereist de EU nog steeds unanimiteit. Eén of enkele lidstaten kunnen daardoor een heel pakket voor 26 andere landen blokkeren.

In Brussel gaan daarom stemmen op om:

• het vetorecht op bepaalde terreinen te beperken of om te zetten in gekwalificeerde meerderheid;

• steun aan Oekraïne zo nodig via coalities van bereidwillige lidstaten buiten het strikte EU‑kader om te organiseren;

• de toegang tot EU‑fondsen voor landen die structureel dwarsliggen op cruciale punten, verder te conditioneren.

Hongarije ligt al langer onder een zogeheten rechtsstaatprocedure, waardoor een deel van de EU‑subsidies is bevroren zolang er zorgen zijn over corruptie en aantasting van de rechtsstaat. Critici vragen zich af of een land dat zelf op het strafbankje zit, wel geloofwaardig is als het anderen van corruptie beschuldigt.​

Gevolgen voor Oekraïne

Voor Oekraïne komt de blokkade op een uiterst lastig moment. Door de langdurige oorlog zijn de belastinginkomsten ingestort, terwijl militaire uitgaven en wederopbouwkosten alleen maar toenemen. De regering in Kiev is afhankelijk van steunpakketten uit de EU, de Verenigde Staten en internationale instellingen zoals het IMF. Elke vertraging in de besluitvorming vergroot de financiële onzekerheid, maakt begrotingsplanning moeilijker en schaadt het vertrouwen van burgers en investeerders.​

Zonder de miljardenlening van de EU moet Oekraïne nog sterker rekenen op bilaterale hulp of op nieuwe, vaak duurdere leningen op de internationale markt. Dat maakt de schuldpositie van het land op de lange termijn zwaarder.

Wat nu?

Diplomaten in Brussel proberen ondertussen koortsachtig een uitweg te vinden. Er wordt gekeken naar mogelijke compensaties op energiegebied, extra garanties of creatieve constructies waarbij een deel van de steun aan Oekraïne buiten de normale EU‑begrotingsstructuur om wordt georganiseerd. Ook wordt achter de schermen druk uitgeoefend op Orbán en Fico, onder meer door andere regeringsleiders en door de Europese Commissie.

Toch blijft de kernvraag: hoe lang kan de EU zich intern verdeeld blijven tonen, terwijl aan de buitengrenzen een oorlog woedt? De term “corrupte politici die handelen uit eigenbelang” weerspiegelt de frustratie bij veel Europese burgers en politici die vinden dat de solidariteit met Oekraïne zwaarder moet wegen dan nationale deals over olie of binnenlandse politiek profileren.

Of Hongarije en Slowakije uiteindelijk hun blokkade zullen opheffen in ruil voor concessies, of dat de rest van de EU andere routes zal zoeken om Oekraïne toch van miljardensteun te voorzien, zal de komende weken blijken. Eén ding is zeker: deze crisis scherpt het debat over de macht van veto’s en de toekomst van Europese eenheid in oorlogstijd verder aan.