Goedendag en welkom in dit liveblog. Hier hield ik, Sanne Oving, je op de hoogte van de tweede dag van de openbare verhoren van de parlementaire enquête naar het coronabeleid.

Liveblog

Ma om 17.03 u

Stipt om 17.00 uur is het verhoor van Mikkers geëindigd. Woensdag gaan de verhoren verder: dan worden toenmalig Kamervoorzitter Khadija Arib en Ernst van Koesveld, een hoge ambtenaar op het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport door de coronacommissie bevraagd.

Bedankt voor jullie aandacht en tot woensdag!

Ma om 16.57 u

Mikkers werd gek van lobbybrievenMikkers werd “gek” van de lobbybrieven die hij als lid van het Veiligheidsberaad ontving tijdens de coronacrisis. 

Onder de briefschrijvers waren volgens hem onder meer ondernemersverenigingen en de evenementenbranche, maar er is “geen sector die niet gelobbyd heeft”. Hij denkt dat er veel belangen hebben gespeeld.

Ma om 16.48 u

Mikkers: ‘Zorg dat maatregelen goed uit te leggen zijn’Een van de adviezen die Mikkers vanuit zijn ervaringen meegeeft is: het gaat niet om de spulletjes en de regels, maar het gaat of het goed uit te leggen is. “Ik denk dat we in dat verhaal nog een slag te maken hebben.”De discussies gingen tijdens de coronapandemie vooral over de invulling van de maatregelen. Welke winkels vallen bijvoorbeeld onder de heropeningsregels en welke moeten de deuren nog even gesloten houden? Die regels werden op een gegeven moment erg ingewikkeld en ook niet goed meer uit te leggen. 

Volgens Mikkers moest er meer gepraat worden over het doel van de maatregelen.

Ma om 16.37 u

Besluit over avondklok ‘een van moeilijkste adviezen’ voor VeiligheidsberaadWe maken even een sprong in de tijd naar de avondklok in 2021. Binnen het Veiligheidsberaad werd hevig geworsteld rondom het advies om een avondklok in te stellen, zegt Mikkers. “Het is anders over dit besluiten dan over de strandbedjes op het strand in Zandvoort.”Er waren niet alleen zorgen over de effectiviteit, maar de kritiek lag ook dieper dan dat. De maatregel deed veel bestuurders denken “aan de periode 40-45”. De basisvrijheid om te kunnen bewegen werd flink ingeperkt en dat zat de burgemeesters dwars.

Uiteindelijk kwam er wel een positief advies vanuit het Veiligheidsberaad, omdat er wel positief werd geoordeeld over de functionaliteit en handhaving. “Maar dit was wel een van de moeilijkste adviezen die het Veiligheidsberaad heeft genomen.”

Ma om 16.03 u

‘Bij mondkapjesdiscussie gingen we op stoel zitten die ons niet past’Mikkers, hier met mondkapje bij een bijeenkomst van de Veiligheidsraad in november 2020, zegt dat de discussie rondom mondkapjes een voorbeeld is van zijn kritiek op de rol van het beraad. Want tijdens een Veiligheidsberaad aan het begin van de coronacrisis ontstond flinke discussie over mondkapjes.Die discussie ging niet meer over het toetsen aan uitvoerbaarheid, het ging bijna over de wijze waarop de coronacrisis moest worden aangepakt, zegt Mikkers. “Daarmee gingen we op de stoel zitten die ons niet past.”

Uiteindelijk startten Amsterdam en Rotterdam in de zomer van 2020 een pilot met het dragen van mondkapjes op drukke plekken.

Ma om 15.58 u

Mikkers kritisch op rol VeiligheidsberaadWat was de rol van het Veiligheidsberaad, waar de 25 voorzitters van de Veiligheidsregio’s in zaten? Net als bij het OMT vraagt de commissie ook hier veel door; ze willen immers weten hoe Nederland het in de toekomst beter zou kunnen doen.De rolverdeling van de Veiligheidsregio is volgens Mikkers wel een dingetje. “Ik denk dat we ons als Veiligheidsberaad als een kikker in langzaam koken water hebben gevoeld.” Want in eerste instantie toetste de Veiligheidsberaad de maatregelen op de uitvoerbaarheid, maar uiteindelijk werden ze “een soort klankbord van de onvrede uit de samenleving”. Mikkers heeft zich wel eens afgevraagd of we niet “een soort Kamer van burgemeesters waren, naast de Eerste Kamer en Tweede Kamer”. En Hubert Bruls, de voorzitter van het Veiligheidsberaad, werd “bijna de burgemeester van de burgemeesters”.

Terug naar die rol waarin er puur wordt gekeken naar de uitvoerbaarheid, is het advies van Mikkers dan ook.

Ma om 15.10 u

‘Situatie noopte tot ongekende maatregelen’We bespreken nu de eerste coronadagen in Brabant en zoomen daarbij vooral in op de extra maatregelen die de Brabantse veiligheidsregio’s invoerden. Maatregelen die voor Brabant ongekend waren, benadrukt Mikkers. Daar vroeg hij steun voor vanuit het kabinet.De burgemeester had begin maart al gezien dat de verspreiding van het virus niet meer bij te houden was door het ‘gewone’ bron- en contactonderzoek door de GGD. “De situatie noopte tot maatregelen die voor Nederland ongekend waren’De drie voorzitters van de Brabantse veiligheidsregio’s gaven op 10 maart samen een persconferentie om lokale maatregelen aan te kondigen. Er ging een streep door meerdere grote evenementen in de provincie. 

Het was voor Mikkers een omslag. “Op het moment dat je die maatregelen treft, dan heb je niet alleen de mensen die direct zijn getroffen door een besmetting. Je neemt maatregelen die voor de hele samenleving gelden.” Twee dagen later, op 12 maart, volgden de eerste landelijke maatregelen.

Ma om 14.38 u

Mikkers stelde zelfs appel door koning voorHeeft Mikkers, net als Kluytmans vanochtend, ook zo’n groot verschil ervaren in regio’s? “De eerste week hebben we elkaar vooral opgezocht (in Brabant) om te kijken hoe we dit gaan doen.” Wat hem betreft had de situatie in Brabant inderdaad “scherper voor het voetlicht kunnen komen”. “We zijn de eerste dagen ook niet gebeld door de minister”, zegt Mikkers over zichzelf en de andere voorzitters van de Veiligheidsregio. Alleen Theo Weterings, destijds burgemeester van Tilburg (waar de eerste coronabesmetting werd vastgesteld) kreeg een belletje namens de minister.

De veiligheidsregio’s in Brabant gaven al snel aan dat corona “chefsache” moest worden: de premier moest zich ermee gaan bemoeien. “Ik heb zelfs gezegd: als de minister-president het niet kan doen, misschien moet de koning dan een appel doen op iedereen. Dit is geen gezondheidscrisis sec, maar een boodschap hoe we in Nederland met elkaar omgaan in zo’n onzekere situatie.”

Ma om 14.22 u

Mikkers bij de coronacommissie.

Ma om 14.17 u

Mikkers over carnaval: ‘Storm was meer een zorgpunt dan corona’Al voor alle feestelijkheden rond carnaval maakten sommige virologen zich zorgen over de verspreiding van het coronavirus. Maar burgemeester Mikkers, ook voorzitter van de Veiligheidsregio, kreeg geen vragen daarover of het advies om iets met carnaval te doen. “We kregen te horen van de GGD dat we goed voorbereid waren”, zegt Mikkers. Ook was het virus nog niet voorgekomen in Nederland. “We hebben in de afweging rond carnaval de situatie rond corona niet betrokken.”Is het dan helemaal niet over corona gegaan in aanloop naar carnaval, vraagt commissielid Songul Mutluer zich af. Volgens Mikkers was dat niet het geval, maar ging het wel over de storm die werd verwacht. In verband met het laatste werd uiteindelijk de optocht in Eindhoven afgelast. “De storm was meer een zorgpunt dan corona.”

Hij denkt nu dat er met de kennis van toen een goed besluit is genomen om carnaval door te laten gaan, “maar met de kennis van nu had je mogelijk anders gereageerd”. Daarbij is wel de vraag wanneer je dan wel ingrijpt. “Nu heersen het ebolavirus en het hantavirus. Ga je dan het WK voetbal niet door laten gaan?”, werpt Mikkers op.

Ma om 12.38 u

Verhoor Kluytmans klaar, burgemeester Mikkers vanmiddag aan de beurtHet verhoor van Kluytmans is afgerond. Om 14.00 uur gaat de commissie verder met het verhoren van burgemeester Jack Mikkers van Den Bosch.

Het gaat deze week veel over het begin van de coronatijd, maar er is in de coronapandemie zo veel gebeurd dat ik mij kan voorstellen dat mensen zijn vergeten wat er precies is gebeurd en besloten. Wie dat wil weten, kan deze lunchpauze ook gebruiken om dit artikel te lezen. Het is een verouderde tijdlijn uit april 2020, maar geeft wel de grote gebeurtenissen van die eerste coronamaanden weer.

Ma om 11.52 u

Ook Kluytmans benadrukt: OMT was adviserend orgaanHet kabinet zei destijds de adviezen van het OMT direct op te volgen. Kluytmans keek met enige zorgen naar die uitspraken. De rol van het OMT werd zo veel te zwaar gemaakt, vindt hij. “Wij zijn een adviserend orgaan en bestrijden het coronavirus vanuit een medisch-wetenschappelijk perspectief. Maar het kabinet neemt een besluit.”Op papier was dat zo afgesproken: het OMT schrijft een advies en dat advies wordt doorgestuurd naar het Bestuurlijk Afstemmingsoverleg (BAO), waarin onder anderen de hoogste baas van het ministerie van Volksgezondheid, de GGD’s de gemeenten zaten. Het BAO keek naar het OMT-advies en stuurde dat met aanvullingen door naar het kabinet, dat dan eventueel maatregelen trof. Eén of twee keer was de situatie zo dringend, dat het advies niet eerst werd voorgelegd aan het BAO, meent Kluytmans zich te herinneren.

Ook Marion Koopmans, de viroloog die vrijdag werd gehoord, uitte haar zorgen over het beeld van de rol van het OMT dat door de uitspraken van het kabinet was ontstaan.

Ma om 11.10 u

Kluytmans: ‘Overweeg OMT volgende keer anders in te richten’Kluytmans schoof ook geregeld aan bij het OMT om advies te geven over de bestrijding van het coronavirus. Dat was ook de opdracht van het team: overal kijken naar overbelasting van de zorg, zicht houden op het virus en kwetsbaren beschermen.Maar daar had Kluytmans ook zijn bedenkingen bij: “We kunnen onze ogen proberen te sluiten voor wat er in de maatschappij gebeurt, maar dat is niet realistisch.” Er is vaker kritiek geweest op de opdracht van het OMT: zo oordeelde ook de Onderzoeksraad voor Veiligheid al dat het coronabeleid in eerste instantie te weinig oog had voor de maatschappelijke effecten van de coronaregels.Kluytmans heeft “op enig moment in de zomer van 2020” aangekaart of de rol en samenstelling van het OMT onder de loep moest worden genomen. De coronapandemie leek lang te gaan duren en toch was er amper tijd om naar de langetermijneffecten te kijken.

“Ik denk wel dat het een overweging is om dat op een andere manier in te richten”, zegt hij. Bij een volgende pandemie zou het goed zijn als er naast een OMT een organisatie is die zich meer buigt over de maatschappelijke en economische effecten van beleid.

Ma om 10.38 u

Bijna code zwart in Brabantse ziekenhuizenKluytmans maakte zich grote zorgen, vertelt hij aan de commissie. En die grote zorgen waren lastig over te brengen op de rest van het land, merkte hij. Het verschil in urgentie illustreert hij onder meer met een bericht van 16 maart 2020. Daarin meldde GGD-directeur Sjaak de Gouw dat er op dat moment naar schatting zo’n zesduizend coronabesmettingen waren. Maar in Brabant waren verschillende berekeningen bij elkaar gelegd, waardoor er getallen van enkele tienduizenden besmettingen uit kwamen. “Dan zie je dat landelijke partijen een heel andere inschatting maken”, zegt de microbioloog. Die berekening zou in het OMT besproken worden, waar Kluytmans ook aanschoof. Maar dat gebeurde uiteindelijk niet. “Het was erg rommelig”, zegt hij over het begin van de coronatijd.Al snel was het in Brabant goed mis: de ziekenhuizen liepen over van coronapatiënten. In andere delen van het land, zoals de noordelijke provincies, was dat nog zeker niet het geval. “Er was zo’n groot verschil tussen wat de situatie in Brabant was en de rest van Nederland”, zegt Kluytmans. “Ik denk niet dat een ander land in Europa dat zó extreem heeft meegemaakt.”

Uiteindelijk werd net op tijd ingegrepen qua ziekenhuiscapaciteit, beschrijft Kluytmans. Ook andere ziekenhuizen moesten coronapatiënten uit Brabant overnemen. In Brabant was het op dat moment “één voor twaalf”: als de situatie maar iets langer had geduurd, was er in de ziekenhuizen code zwart gaan gelden. In die situatie maken ziekenhuizen de keuze wie nog wel en wie niet meer behandeld kan worden.

Ma om 10.30 u

Ook Kluytmans legde vanochtend de eed af, waardoor hij onder ede wordt gehoord. Daarmee beloofde hij “niets dan de waarheid” te vertellen.

Ma om 10.16 u

Kluytmans: ‘Hadden snel door dat het in Brabant echt mis was’Arts-microbioloog Kluytmans bevond zich in de coronabrandhaard en zag vroeg aankomen dat het zou mislopen, zo vertelt hij aan de coronacommissie.Op zondag 1 maart 2020 initieerde hij in het Amphia Ziekenhuis voor het eerst een crisisoverleg. “Daar hebben we veel dingen besproken die achteraf wel kloppen”. Volgens hem was er toen al best veel bekend over het virus. Zo gingen ze uit van een hoge R-waarde (dat getal staat voor de hoeveelheid mensen die één persoon gemiddeld besmet) en een sterftekans van tussen de 1 en 2 procent. Ook was het de verwachting dat veel mensen op de ic zouden belanden.Vlak daarvoor was het eerste coronageval in Nederland vastgesteld. Daarna ging het snel, onder meer doordat er in Brabant volop carnaval was gevierd. Een echt goed superspreadingevent, daar moeten carnavalsvierders zich iets bij voor kunnen stellen, zegt Kluytmans. Dat wordt beaamd door de commissie zelf, van wie een aantal leden zelf uit Brabant komen.

Dat maakte ook dat het ziekenhuis snel besloot op te schalen met testen. Daar was ook een goed lab voor aanwezig. “We hadden snel door dat het in Brabant echt mis was.”

Ma om 10.00 u

Het verhoor is begonnen! Het is een stuk rustiger vandaag. Op de publieke tribune zit nu slechts één persoon, waar vorige week nog het merendeel van de stoelen gevuld was.

Ma om 9.40 u

Tweede verhoor: Jack Mikkers
Ook Jack Mikkers heeft de eerste coronadagen in Brabant volop meegemaakt. Hij was toen al burgemeester van Den Bosch en voorzitter van de Veiligheidsregio Brabant-Noord.

Ma om 9.04 u

Eerste verhoor: Jan KluytmansHet woord is vanochtend eerst aan microbioloog Jan Kluytmans. Hij was tot juli 2021 arts-microbioloog in het Amphia Ziekenhuis in Breda en lid van het Outbreak Management Team (OMT), dat het kabinet adviseerde over de bestrijding van het coronavirus. 

Brabant werd als eerste flink getroffen door het coronavirus en dat lijkt ook het thema van vandaag te zijn. Want toen Kluytmans bij het Amphia werkte, besloot het ziekenhuis – als eerste – om alle zorgmedewerkers en patiënten met klachten te testen. Hij was eveneens een veelgevraagde bron in de media.

Ma om 8.50 u

Eerste volle week gericht op begin pandemie
Deze eerste volle verhoorweek van de parlementaire enquête gaat over de start van de pandemie. De allereerste verhoren van afgelopen vrijdag waren hier ook al op gericht. Hier kan je het liveblog van de verhoren van viroloog Marion Koopmans en oud-minister Bruno Bruins teruglezen.Deze week worden op maandag, woensdag en vrijdag opnieuw twee betrokkenen gehoord. Vandaag worden microbioloog Jan Kluytmans en Jack Mikkers, de burgemeester van Den Bosch, verwacht voor de commissie.

Woensdag worden oud-Kamervoorzitter Khadija Arib en Ernst van Koesveld, een hoge ambtenaar van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport gehoord. Vrijdag is het de beurt aan OMT-voorzitter Jaap van Dissel en Pieter-Jaap Aalbersberg, voormalig Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV).